Το παρόν άρθρο επιχειρεί μια διεπιστημονική προσέγγιση του ζητήματος της ελεύθερης βούλησης. Μια προσπάθεια μεταφοράς ευρημάτων από το πεδίο της νευροβιολογίας σε αυτό της πολιτικής και κοινωνικής θεωρίας. Αφετηρία αποτελεί η μελέτη των Danziger, Levav και Avnaim-Pesso (2011) σχετικά με τη δικαστική κρίση, η οποία αναδεικνύει πώς φαινομενικά ασήμαντες βιολογικές μεταβλητές μπορούν να καθορίζουν αποφάσεις με σοβαρές συνέπειες για τη ζωή ανθρώπων. Με αφορμή αυτό, το άρθρο εξετάζει θεμελιώδη νευροεπιστημονικά πειράματα που θέτουν υπό αμφισβήτηση τη διαισθητική μας εικόνα για την αυτονομία της βούλησης και της ατομικής ελευθερίας.
Η ντετερμινιστική οπτική μεταφέρεται στο πεδίο της πολιτικής-κοινωνικής θεωρίας και χρησιμοποιείται για να επανεξεταστούν δύο κεντρικά ιδεολογικά μοντέλα: Του ορθολογικού δρων και της αρχή της αξιοκρατίας. Η ανάλυση επεκτείνεται μέσω της έννοιας του habitus (Bourdieu) και της θεωρίας της δομοποίησης (Giddens), προσαρμόζοντας τη διαλεκτική σχέση ατόμου και κοινωνίας εντός ενός αυστηρότερου ντετερμινιστικού πλαισίου.
Κεντρική θέση του άρθρου είναι ότι, ακόμα και υπό την παραδοχή της αιτιοκρατίας, η αλλαγή παραμένει εφικτή: όχι μέσω της ατομικής βούλησης, αλλά μέσω της τροποποίησης των δομικών εισροών που παράγουν και αναπαράγουν συμπεριφορές. Η ίδια η συνειδητοποίηση των μηχανισμών αυτών αποτελεί, όπως υποστηρίζει και ο Sapolsky, παράγοντα επίδρασης και (ανα)τροποποίησης.
Τέλος, το άρθρο δεν διεκδικεί κάποια απάντηση στο φιλοσοφικό ζήτημα της ελεύθερης βούλησης, αλλά αναδεικνύει την ντετερμινιστική προσέγγιση ως ένα μεθοδολογικό εργαλείο σκέψης, ικανό να εμπλουτίσει πτυχές της πολιτικής και κοινωνικής μας ζωής που παραμένουν αόρατες υπό άλλες οπτικές.
Απαντήσεις (0)
Μοιραστείτε τις σκέψεις σας για αυτό το άρθρο.